Σε τι συνίσταται η πρωτοτυπία της άσκησης; Η θεωρία της κινητικής μάθησης πίσω από την κίνηση
Της Ελιζάνας Πολλάτου
Η γνωστή Βουλγάρα αθλήτρια Stiliana Nikolova, της ΡΑΓ εκτελεί ένα πρωτότυπο οριζόντιο άλμα ψαλίδι, στηριζόμενη στις κορύνες, κάτι που αφενός είναι τεχνικά δύσκολο και αφετέρου ανεβάζει την καλλιτεχνική αξία του προγράμματός της.
Τι είναι αυτό όμως που μας ελκύει στην πρωτοτυπία; Ποιος μηχανισμός λειτουργεί που μας κάνει να μένουμε έκθαμβοι σε κάτι καινούργιο, μη προηγουμένως ιδωθέν;
Ο εγκέφαλός μας είναι προγραμματισμένος να αναζητά και να επιβραβεύει το καινούργιοκαι το απρόσμενο διαμέσου της μοναδικότητας και της αυθεντικότητας, καθώς προκαλείται έκκριση ντοπαμίνης, του νευροδιαβιβαστή που είναι υπεύθυνος για την ευχαρίστηση και την ανταπόδοση. Αυτό μάλιστα το ‘κυνήγι του καινούργιου’ αποτελεί αρχέγονο χαρακτηριστικό, από τότε δηλαδή που ο άνθρωπος έψαχνε κάποιο νέο καταφύγιο για κατοικία ή κάποιο νέο είδος τροφής, υποκινούμενος από το ένστικτο της αυτοσυντήρησης.
Αυτό το χαρακτηριστικό μας συνοδεύει στο διηνεκές, όσο κι αν έχουμε εξελιχθεί σαν κοινωνία και ως άτομα, προσωπικά. Στον αθλητισμό και ειδικότερα στον πρωταθλητισμό, ιδιαίτερα στα καλλιτεχνικά αθλήματα, πέρα από τη σκληρή προπόνηση, δίνεται εξέχουσα σημασία στην εύρεση νέων στοιχείων που θα ανεβάσουν την αξία του προγράμματος και φυσικά τη βαθμολογία και την τελική κατάταξη.
Πώς γεννιέται όμως μια καινούργια άσκηση; Σε ποιο μηχανισμό στηρίζεται η κινητική εκτέλεση στοιχείων που δεν έχουν ξαναγίνει ;
Για κάθε κατηγορία κινήσεων (π.χ. στροφές στον επιμήκη άξονα ή κάθετα άλματα) υπάρχει ένα σταθερά αποθηκευμένο κινητικό πρόγραμμα στον εγκέφαλο που καθορίζει ποιοι μύες θα συσπαστούν και με ποια σειρά, ώστε να εκτελείται επιτυχώς η άσκηση. Αυτό λέγεται γενικευμένο κινητικό πρόγραμμα και λειτουργεί όπως το softwareστον υπολογιστή. Κάθε φορά λοιπόν που ένας ασκούμενος επιχειρεί για παράδειγμα,ένα κάθετο άλμα ψαλίδι, από όρθια θέση, κινητοποιείται ταχύτατα ένας γνωστικός μηχανισμός που δίνει εντολή στα κάτω άκρα να κινηθούν με συγκεκριμένη σειρά, δίνοντας την κατάλληλη δύναμη ώθησης στο πόδι στήριξης και την αντίστοιχη στο πόδι αιώρησης, ώστε να εκτελεστεί το ψαλίδι στον αέρα αλλά και να προσγειωθεί ο ασκούμενος με ασφάλεια, αποσβένοντας τη δύναμη σταδιακά στην ποδοκνημική άρθρωση, με επαφή στο έδαφος από τα δάχτυλα μέχρι τη φτέρνα. Αυτή η διαδικασία αυτοματοποιείται με τη συνεχή επανάληψη και μάλιστα δύναται να εφαρμοστεί και σε διαφορετικά επίπεδα κίνησης και άξονες. Αυτό ακριβώς συμβαίνει λοιπόν και με τις πρωτότυπες κινήσεις! Στην άνωθεν εικόνα της αθλήτριας παρατηρούμε ένα άλμα ψαλίδι , μόνο που η αρχική θέση δεν είναι η συνήθης όρθια, αλλά βρίσκεται σε πρηνή στήριξη και μάλιστα στις κορύνες! Φυσικά έχει ξαναεκτελέσει και την πρηνή στήριξη στο έδαφος (στις παλάμες, στους αγκώνες κλπ.) όπως και τη στήριξη στις κορύνες, ενδεχομένως σε μια ισορροπία μεγάλου εύρους. Ο συνδυασμός όμως των ασκήσεων είναι το στοιχείο που προσδίδει την πρωτοτυπία καθώς λειτούργησαν συνδυαστικά τα κινητικά προγράμματα της στήριξης και του άλματος.
Όσες λοιπόν περισσότερες ευκαιρίες δίνονται στους ασκούμενους να δοκιμάσουν και να πειραματιστούν σε νέες ασκήσεις σωματικά και με τα όργανα, τόσο περισσότερο θα διευρύνεται το κινητικό τους λεξιλόγιο και θα είναι σε θέση να εκτελούν πρωτότυπες, ευφάνταστες ασκήσεις, προκαλώντας τον εαυτό τους, το κοινό και τους κριτές. Ένα είναι σίγουρο: το σώμα (όπως και ο νους) αρέσκεται να μαθαίνει στο διηνεκές!
Η Ελιζάνα Πολλάτου είναι αναπληρώτρια καθηγήτρια ΤΕΦΑΑ - Παν/μιου Θεσσαλίας, με γνωστικό αντικείμενο "Εκμάθηση Δεξιοτήτων στη Ρυθμική και στη Γυμναστική για Όλους"
(Πηγή φωτογραφίας) Gymedition, StilianaNikolova
